Hướng dẫn điều chỉnh giá và hợp đồng xây dựng do biến động giá nguyên liệu, nhiên liệu và vật liệu xây dựng

Để đảm bảo quyền lợi của Nhà thầu và bảo vệ lợi ích của Chủ đầu tư, tháo gỡ khó khăn trong việc thực hiện điều chỉnh giá nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu và hợp đồng xây dựng trong thời gian vừa qua. Trung tâm thông tin Viện Kinh tế xây dựng xin giới thiệu loạt bài hướng dẫn công tác nói trên.
Ảnh minh họa (nguồn internet)
Trong năm 2007, giá cả vật liệu liên tục tăng vượt ra ngoài tầm kiểm soát và những dự kiến của Chủ đầu tư, nhà thầu. Giá cả bắt đầu tăng mạnh vào cuối tháng 4/2007, tăng vượt tầm kiểm soát vào cuối năm 2007 và đạt đỉnh điểm vào tết dương lịch năm 2008. Có thể kể đến sự tăng giá của một số loại vật liệu như sau:
+ Thép từ 6.800 đ/kg tăng lên 21.500 đ/kg
+ Gạch từ 450-550 đ/viên tăng lên 2.500 đ/viên
+ Xi măng 750-800 đ/kg tăng lên 1.450-1.500 đ/kg


Việc tăng giá vật liệu làm chi phí tăng dẫn đến các dự án đầu tư xây dựng bị đình trệ, chủ đầu tư, nhà thầu, các đơn vị tư vấn, các cơ quan quản lý lúng túng không biết tiếp tục thực hiện dự án thế nào. Đứng trước tình hình đó, đòi hỏi nhà nước cần phải có các hướng dẫn xử lý và các văn bản điều tiết của Nhà nước lần lượt ra đời.

Để thực hiện việc điều chỉnh giá và hợp đồng xây dựng phù hợp quy định. Chúng ta cần xem xét toàn diện cả hệ thống các văn bản quy định về vấn đề này. Dưới đây là danh mục các văn bản quy định về điều chỉnh giá và hợp đồng xây dựng được sắp xếp theo trình tự thời gian ban hành:

1. Ngày 25/1/2008 Thủ tướng Chính phủ có Văn bản 164/TTg-CN về việc điều chỉnh giá và hợp đồng trọn gói.

2. Ngày 25/02/2008 Bộ Xây dựng có Thông tư số 05/2008/TT-BXD Hướng dẫn điều chỉnh giá và HĐ xây dựng do biến động giá nguyên liệu, nhiên liệu và vật liệu xây dựng trên cơ sở hướng dẫn văn bản chỉ đạo số 167/TTg-CN của Thủ tướng Chính phủ.
Sau khi Thông tư 05 ra đời, vẫn có nhiều ý kiến cho rằng: “Hướng dẫn của Thông tư 05 vẫn chưa thực hiện được”. Bộ Xây dựng tiếp tục có kiến nghị với Chính phủ để tháo gỡ khó khăn.
3. Ngày 31/03/2008 Bộ Xây dựng có Văn bản số 564 /BXD-KTTC Hướng dẫn điều chỉnh giá và hợp đồng xây dựng do biến động giá vật liệu xây dựng để làm rõ thêm Thông tư số 05.
4. Ngày 14/04/2008, Chính phủ có Văn bản số 546/TTg-KTN về việc điều chỉnh giá nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu XD và hợp đồng xây dựng để xử lý các kiến nghị của BXD.

5. Ngày 17/04/2008, BXD lại có Thông tư số 09/2008/TT-BXD Hướng dẫn điều chỉnh giá, hợp đồng xây dựng do biến động giá nguyên liệu, nhiên liệu và vật liệu xây dựng trên cơ sở văn bản số 546/TTg-KTN.

Thông tư 09 ra đời với những nỗ lực tháo gỡ khó khăn của Bộ Xây dựng, nhưng vẫn có ý kiến cho rằng: “vẫn chưa rõ, vẫn còn nhiều vấn đề chưa thực hiện được, chưa nhà thầu nào lấy được một đồng bù giá”.

6. Ngày 12/05/2008 Bộ Tài chính cũng có Văn bản số 5422/BTC-ĐT hướng dẫn tạm ứng, thanh toán tiền bù chênh lệch giá vật liệu xây dựng cũng trên cơ sở văn bản số 546/TTg-KTN.

7. Ngày 22/7/2008, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Cao Lại Quang ký Quyết định thành lập tổ thường trực theo dõi, kiểm tra, đề xuất giải pháp xử lý những vướng mắc do biến động giá nguyên liệu, nhiên liệu và vật liệu xây dựng

8. Tích cực theo đuổi tháo gỡ khó khăn đến cùng, ngày 01/08/2008 Bộ Xây dựng có Văn bản số 1551/BXD-KTXD Hướng dẫn thêm một số nội dung của Thông tư số 09.

9. Ngày 22/9/2008, Chính phủ có thêm Văn bản số 1565/TTg-KTN về điều chỉnh giá và hợp đồng xây dựng.

Như vậy phải mất gần 9 tháng về cơ bản nội dung điều chỉnh mới được định hình. Để điều chỉnh giá và hợp đồng xây dựng cần xem xét văn bản một cách có hệ thống như đã nêu ở trên. Cần lưu ý rằng các văn bản này mang tính chất xử lý tình huống sốt giá trong thời gian diễn ra tăng giá vượt tầm kiểm soát. Khi tình hình trở lại bình thường thì lại thực hiện như thông thường.
 chúng tôi sẽ cùng các bạn nghiên cứu thêm về nội dung chi tiết để hiểu được tư tưởng của các văn bản hướng dẫn.
1. Văn bản số 164/TTg-CN của Chính phủ nêu 2 vấn đề chính:

- Cho phép điều chỉnh vật liệu ngoài khả năng kiểm soát chủ đầu tư.
- Cho phép điều chỉnh hình thức hợp đồng.

Nguyên tắc: Việc điều chỉnh giá và hợp đồng được tính theo thời điểm có biến động về giá.

2. Thông tư 05 của Bộ Xây dựng ban hành để hướng dẫn thực hiện văn bản 164, các điểm đáng chú ý:

- Việc điều chỉnh giá vật liệu xây dựng được áp dụng đối với các gói thầu đã và đang triển khai thực hiện theo hình thức giá hợp đồng trọn gói, hình thức giá hợp đồng theo đơn giá cố định.
- Đưa ra mốc được thực hiện từ năm 2007.
- Điều chỉnh giá vật liệu xây dựng được xác định cho từng hợp đồng thi công xây dựng công trình, từng gói thầu và cho cả dự án.
- Hai phương pháp điều chỉnh giá: phương pháp sử dụng hệ số và phương pháp bù trừ.
- Đồng thời đặt vấn đề điều chỉnh giá theo văn bản số 164 gắn với điều chỉnh hình thức hợp đồng, TMĐT…

Văn bản 546 của Chính phủ cho phép Chủ đầu tư điều chỉnh cho các dự án sử dụng vốn nhà nước. Nhưng có điều chỉnh được hay không cần căn cứ hợp đồng trong đó ràng buộc quyền và nghĩa vụ của 2 bên. Bản chất phải được sự đồng ý của bên A/B còn nếu chỉ một trong 2 bên đồng ý chưa đủ.

Bình thường Hợp đồng trọn gói, đơn giá cố định thì không được phép, nếu tự chủ động điều chỉnh là vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, là vì xử lý chúng ta phải xử lý tình huống, nên Chính phủ cho phép điều chỉnh để tháo gỡ khó khăn cho các bên.

Một số câu hỏi thường gặp, chúng ta sẽ cùng xem xét giải quyết:

1. Điều chỉnh giá vật liệu chủ yếu, vậy vật liệu nào là chủ yếu?

Trả lời:
BXD có văn bản đề xuất và Chính phủ có văn bản số 546 trong đó nói rõ tên vật liệu được coi là chủ yếu:

Gồm 13 loại: Xăng, dầu, sắt thép các loại (bao gồm cả cáp thép, ống thép các loại), nhựa đường, xi măng, cát, đá, sỏi, gạch, dây điện, cáp điện các loại, gỗ các loại (bao gồm cả cốp pha gỗ, cửa gỗ các loại), kính các loại.

Và quy định thêm: Ngoài ra những vật liệu không có tên thì chủ đầu tư báo cáo người QĐ đầu tư cho phép áp dụng.

Trong hướng dẫn của Bộ Xây dựng có nêu rõ: các cấu kiện dạng bán thành phẩm cấu tạo lên từ các loại vật liệu trên cũng nằm trong diện được diều chỉnh

2. Thế nào là đột biến về giá? 

Trả lời
:
- Thông tư số 15/2004/TT-BTC ngày 9/3/2004 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định số 170/2003/NĐ-CP ngày 25/12/2003 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Pháp lệnh giá đã quy định thế nào là đột biến về giá.
- Thông tư số 104/2008/TT-BTC giải thích đột biến về giá: Đối với xi măng, sắt thép trong vòng 15 ngày liên tục mức giá vật liệu liên tục quá 15% thì coi là có đột biến về giá.

3. Thế nào là nằm ngoài khả năng kiểm soát của chủ đầu tư và nhà thầu ?

Trả lời:
Có ý kiến cho rằng giá thực tế cao hơn giá hợp đồng được coi là ngoài khả năng kiểm soát. Ý kiến này chưa chuẩn. Cần hiểu như sau:

Bản thân trong Dự toán, TMĐT có khoản chi phí dự phòng, bao gồm:
+ Dự phòng phát sinh khối lượng
+ Dự phòng cho yếu tố trượt giá
Khi xảy ra trượt giá đem dự phòng ra xử lý vấn đề trượt giá, nếu không đủ khi đó mới được coi là vượt ra ngoài khả năng kiểm soát.
                                                                          Theo viện kinh tế xây dựng - Bộ Xây dựng